Presentatie Javaanse Tembang avond bij Stichting Bangsa Jawa in Amsterdam (BJA).
Door: Rahardjo.
Inleiding.
Op vrijdag 20 februari 2009 vond er voor het eerst in Nederland een presentatie Javaanse Tembang plaats bij de Stichting Bangsa Jawa in Amsterdam. Vanaf juli 2008 werden de voorbereidingen hiervan door de initiatiefnemers: Paul Sait, Singo (bestuurslid BJA) en Harrie Djojowikromo (Tembangkenner en voordrachten) gedaan. Doel was o.a. in beginsel de verwachte bezoekers -jong en oud- kennis te laten maken met de Javaanse Tembang als literaire Javaanse kunstvorm. Want Tembang wordt namelijk op bijzondere en traditionele wijze voorgedragen namelijk, half pratend en half zingend. Daarnaast om ook de Tembang te blijven ontwikkelen en onderhouden. En vooral de jongere generatie Surinaamse Javanen te stimuleren te doen interesseren voor Tembang.
Paul als organisator, in samenwerking met Harrie, benaderde ook andere ‘Javaanse dichters en verhaalvertellers’ om als deelnemers mee te doen. De Stichting BJA had de Tembang avond gefaciliteerd. De deelnemers (m/v) waren: Paul Sait (Javaanse dichter); Chrizzie (verhaal vertelster); Singo (Javaanse dichter); Lady Sue (verhaal vertelster); Vincent Kemara (Javaanse dichter en vertaler Javaanse taal); Romeo Raspan (kunstenaar en muzikant) en Harrie (Tembang kenner en dichtkunst en zorgde ook voor de begeleiding op de Kendang en Bamboe fluit).
Een impressie van de presentatie Tembang avond op 20 februari 2009.
Op die avond werden een podium opgezet en versieringen met veel zorg en enthousiasme door de vrijwilligers van BJA gedaan. Door Paul en Harrie werd voorgesteld om het podium op te zetten en in te richten alsof het onder een grote boom was en te voorzien van voldoende licht. Door de technicus van BJA werd geluidsapparatuur (microfoons en geluidsboxen) geplaatst.
Op die dag waren de organisatoren en Tembang deelnemers al circa 17:00 uur aanwezig. En circa 18:00 uur waren de eerste 30-tal bezoekers al aanwezig en verwelkomd door het bestuur en vrijwilligers van BJA. Circa 19:00 uur was de zaal al geheel vol. Aantal belangstellenden, jong en oud, Surinaamse-Javanen en Nederlandse belangstellenden. Groot aantal aanwezige belangstellenden was boven verwachting van de organisatoren en BJA.
Na de openingswoorden van Singo namens het bestuur van BJA en Paul Sait (organisator Tembang avond) gaf Harrie een korte inleiding en informatie over de Javaanse Tembang, niet alleen als lied/zang, maar als Javaanse literaire kunstvorm in Java-Indonesië. Samengevat betekent Tembang, een Javaanse dichtkust en Tembang wordt traditioneel voorgedragen; half zingend en half pratend, met of zonder begeleiding. Indien met begeleiding, dan slechts minimaal. Meestal met; een bamboe fluit, kendang en demung gamelaninstrumenten; dit laatste soms. Ook medegedeeld, dat de Javaanse Tembangs eerst in het poëtisch Nederlands (de vertaling v.h. Javaans) zal worden voorgedragen. De uitvoering van de Tembangs zal door Harrie op achtergrond met Kendang begeleiden. De gesproken verhalen zal Harrie met bamboefluit –deuntje Kinanthi- als melodie heel zachtjes op de achtergrond begeleiden.
De uitvoering Tembang en verhalen presentaties.
Eerste en opening Tembang door Paul Sait: Goddong goddong Wicaksana/ Wijze bladeren en gevolgd door 2 andere Javaanse gedichten. Paul had zijn voordracht in ‘Suluk stijl als van een Dalang’ gedaan. Naast de kendang begeleiding, gaf Romeo Raspan ook tokkel begeleiding op zijn gitaar op de achtergrond. Prachtig en dichterlijk voorgedragen door Paul; zelf was hij erg verbaasd hierover. Niet eerder gedacht om op deze traditionele manier Javaanse gedichten voor te dragen. Hij was erg enthousiast geworden en kreeg nog meer spirit om nog meer Javaanse gedichten te schrijven. De aanwezigen waren zeer enthousiast over.
Hierna volgde miss Chrizzie. Zij is schrijfster van korte plots met thema’s, uit het leven gegrepen en emotioneel. Zij schreef en vertelde over haar cultureel dorp Bakkie (Reijnsdorp) in het district Commewijne. De wijze waarop zij haar vertelkunst deed, werden de toehoorders a.h.w. meegenomen naar het verre verleden in haar ouderlijke Bakkie. Haar verhaal had ook voor vrijwel eenieder die het plantage leven had beleefd en meegemaakt zeker geraakt. Tijdens korte pauze hadden vele aanwezigen zo hun herinneringen van hun woongemeenschap of plantages in Suriname met elkaar kunnen praten/delen.
Singo had met zijn bijdragen Javaanse gedichten niet alleen met zijn voordracht(stem)kunst voortreffelijk kunnen overbrengen, maar ook zijn ingetogen enthousiasme kunnen beheersen. Hij was ook verbaasd en trots over zijn eigen performances. Hij had niet kunnen geloven dat hij zittend en zijn zang-gedicht had voorgedragen. De aanwezigen hadden genoten van zijn warme en diepe ‘candle light’ stem. Singo was zeker een bekende bij BJA, maar slechts enkele personen wisten ervan dat hij ook bezig was met het schrijven van Javaanse gedichten.
Lady Sue viel vanaf haar binnenkomst in de zaal op, glimlachend en groetend kwam zij. Zij was Javaans gekleed, droeg een kleine gevlochten ténggòh (rietenmandje) en aan de bovenkant bedekt met een sierlijk batik doek. Heel passend en niemand had enig vermoeden wat zij zou doen, zij zou niet dansen, wisten enkelen te zeggen. Maar wat zou ze dan doen; een beetje mysterieus en spannend. Zij nam plaats op het podium, stelde zichzelf voor en gaf een korte inleiding over haar presentatie. Haar verhaal betrof het afscheidgeschenk gekregen van haar grootmoeder voordat Lady Sue naar Nederland vetrok. Inhoud geschenk: gebruiksartikelen alsook enkele ervan om aan haar grootmoeder te denken wanneer zij heimweegevoelens mocht hebben. Artikelen zoals de Sléndang, een drinkglas, een eetbord, een doosje lucifer, enkele klosjes garen en een set naalden en de ténggòh. Dit alles had zij bewaard. Over dit geschenk met tastbare ‘levensmaterialen’ gaf zij haar voordracht. Aan de trillingen in haar stem kon men merken dat zij haar emoties niet onopgemerkt waren bij de aanwezigen. Velen konden zich ook over hun eigen soms emotionele afscheid herinneren.
Een verrassing op die avond was zeker Romeo Raspan. Hij is niet alleen een voortreffelijke muzikant, maar ook beeldend kunstenaar. Niet alleen zijn gitaar muzikale uitvoering was passend in dit geheel. Zijn gedicht in zangvorm Dandang Gula en Sinom, volgens Midden-Oost Javaanse stijlen, kwamen geheel tot uiting. Aangevuld met Kendang begeleiding (door Harrie) heel zachtjes op de achtergrond klonken zijn voordrachten melancholisch alsof er heel laat in de nacht iemand de ‘Oeròh oeròh’ zong. De opleving van Remeo tijdens zijn voordrachten waren te merken. Iedereen was verrast met zijn voordrachten, want deze had hij niet eerder gedaan en slechts enkelen wisten ervan dat hij Javaanse liederen schreef en de melodieën componeerde. En velen kenden hem als muzikant die samen met andere vrienden een bandje vormden. Een daverend applaus volgde na einde van zijn voordrachten. Romeo was niet alleen verrast om op deze wijze zijn presentatie te doen, maar vond ook dat die avond snel was voorbijgegaan. Voor herhaling vatbaar en zeker voortzetten, gaf hij aan de organisatoren door.
Vincent Kemara had al die tijd kunnen genieten van de voordrachten. Zijn houding en gezichtsuitdrukking waren onbeschrijflijk. Als Javaanse dichter en vertaler Nederlands-Javaans (en omgekeerd) had hij niet alleen intens naar de voordrachten en verhalen van de voordrachtkunstenaars beluisterd en beleefd. Maar ook inhoudelijk kunnen begrijpen en de waarde ervan kunnen inschatten. Zijn voordrachten getuigden van een hoog gehalte van diep denken. Het werd echt tijd dat anderen en vooral de jongere generatie Surinaamse-Javanen deze voordrachten gedichten niet alleen ernaar moetenluisteren. Zij zouden langzamerhand ook ernaar moeten streven om Javaanse gedichten e/o korte verhalen te schrijven. Hij zei aan het einde van zijn voordrachten dat hij de begeleiding aan de jongeren zou willen geven.
Harrie sloot de Tembang avond af met zijn eigen geschreven Javaanse Tembangs en begeleidde zichzelf met zijn gitaar. Na einde van zijn voordrachten bedankte hij de organisator Paul Sait, het bestuur van BJA, alle deelnemers (m/v) en vooral alle aanwezigen voor het welslagen van deze eerste presentatie Tembang avond in Amsterdam en in Nederland. Wat ook belangrijk; ‘er was al een kern van personen die de Javaanse Tembang voordrachten zouden kunnen onderhouden en voortzetten’.
De voorzitter van BJA dankte allen voor hun bijdragen om deze Eerste Presentatie Tembang avond te doen slagen. Vooral de deelnemers, vrijwilligers en aanwezig publiek. Het was een geslaagde avond en sloot officieel de Tembang avond af. Hierna volgde tot circa 23:00 uur gezellig napraten met elkaar.
Nawoord.
Helaas, er vond daarna geen vervolg Tembang presentaties bij BJA vanwege de verhuisplannen naar nog door de toe te wijzen locatie door de Gemeente Amsterdam. Hierna volgde wel presentaties Tembang door Paul, Romeo en Harrie bij de Ouderen in Sint-Michielgestel en t.b.v. evenement van Stichji in Den Haag.
Het zou toch mogelijk moeten zijn om zo’n presentatie Javaanse Tembang in Den Haag te kunnen organiseren? Of weer in samenwerking met de Stichting BJA in Amsterdam? De ex-cursisten Javaanse Taal in Amsterdam zouden ook hiervan profijt kunnen hebben.
Harrie geeft nog steeds Javaanse Tembang presentaties in Capelle aan de IJssel en Zoetermeer (o.a. de tijdens de jaarlijks cultureel evenement Glurenbijdeburen en bij Bibliotheek Zoetermeer), om op deze wijze Tembang te promoten en voort te zetten.
Volgende aflevering: “Verslag van deze Tembang avond door Vinny Tailor – Caribische redactie- Wereldomroep.”
—/—