Bersih Desa
Bersih Desa is een van de vele Javaanse tradities die in Suriname nog voortleeft. Om ons Javaans erfgoed te behouden moeten wij proberen deze tradities te conditioneren en zo nodig nieuw leven in te blazen.
Bersih Desa is een Javaanse traditie. Het betekent “reiniging van het dorp” (bersih=schoon, desa = dorp). Met de Javaanse contractarbeiders is de traditie overgebracht van Indonesië naar Suriname en voortgezet. Het werd toegepast en sterk beleefd in de Javaanse dorpsgemeenschappen. Doordat veel Javaanse gemeenschappen in Suriname teloor zijn gegaan en door de migratie van Javanen uit deze gemeenschappen naar bv. Nederland heeft deze traditie aan betekenis ingeboet. Ook door de islamisering van de vele Javaanse dorpsgemeenten zijn deze soorten tradities niet meer onderhouden.
De Bersih Desa plechtigheid wordt gehouden als eerbetoon aan Dewi Sri, (vgl. Lakshmi in het Indiase epos) de godin van de vruchtbaarheid, die volgens de mythe voor een rijke oogst heeft gezorgd. Het festival wordt om tweeërlei redenen gehouden:
- Om Dewi Sri te bedanken voor haar weldadigheid
- Om het dorp te reinigen
Dit schoonmaken is niet alleen maar stof of vuil wegwerken, maar is ook een manier om de gemeenschap te zuiveren van boze geesten. Feitelijk om alle negatieve dingen uit het dorp en de mens te elimineren. Bersih Desa wordt ook wel Mreti Desa genoemd (Mreti komt van het woord reti=goed verzorgd en, réting=fraai, netjes).
Dewi Sri wordt bedankt voor haar goedheid en bij die gelegenheid wordt het dorp schoon gemaakt en symbolisch gezuiverd van alle negatieve en kwade invloeden van de boze geesten. Het staat symbool voor de reiniging van dorp en mens met als doelstellingen:
- Eenheid en solidariteit van het dorp (en de bewoners).
- Schone en gezonde omgeving, vrede en voorspoed.
- Voorkomen van natuurlijke rampen.
- Voorkomen van slechte oogst.
De plechtigheid wordt traditioneel in de Javaanse elfde maand Sela(arab:dzulkaida) gehouden en wel beginnende op Jumuah Pon.(6 november 2009 is dan volgens de Javaanse jaartelling Jumuah Pon , tanggal 18 sela, taun Jé 1942).
Tegenwoordig kijkt men niet meer zo nauw wat de datum betreft, wel moet het in de maand Sela gevierd worden. De mythe gaat over Dewi Sri, die uitgehuwelijkt werd, maar weigerde de man te trouwen omdat zij niet van hem hield. Dus vluchtte ze weg en op haar zwerftocht op het platteland zag ze, hoe de mensen in het dorp alles schoon en netjes houden en ze beloofde hen te belonen met goede oogsten, indien zij altijd hun dorp schoonhouden.