Informatie over ‘Kroncongmuziek in Indonesië’.
(Door: Rahardjo)Inleiding.
Deze informatie gaat over ‘de kroncongmuziek’ in Indonesië, ontstaan omstreeks 1600 voornamelijk op West-Java. En geleidelijk aan verspreidde deze muziek zich tot in de grote steden op Java. Kroncongmuziek behoort uiteindelijk tot de bekendste Indonesische volksliederen. In de volksmond zelfs betiteld als: “Kroncong-muziek en identiteit.”
Uit het onderzoek door Dr. Ans M. Gommers-Dekker (etnomusicoloog) vermeldde zij o.a.: “ Indonesië kent een rijke muziekcultuur, waar veel Nederlanders kennis van hebben genomen. De gamelan werd uitgebreid bestudeerd, maar aan de krontjongmuziek werd geen aandacht besteed; dat was muziek voor de mensen in de kampongs.” ( Drs. Ans. M. Gommers-Dekker. Indonesische volksliederen. Mei 2011, Arnhem).
Wie kent en hoort tegenwoordig niet van deze kroncongmuziek? Al in Nederland bekend – avanaf circa 1950- met de komst van de Indo’s en Molukkers- Ambonezen in Nederland uit Java, Molukken en Ambon. En niet lang daarna, circa 1960 jaarlijks te beleven bij de Pasar Malam (toen in Houtrusthallen) en later Tong Tong Fair op Malieveld Den Haag.
Velen hebben wellicht gedacht dat de oorsprong van ‘kroncongmuziek’ in Indonesië was. Ik zal in deze informatie over de ‘oorspronkelijke opkomst e/o ontstaan van deze inmiddels geweldig populaire kroncongmuziek in geheel Indonesië uitleggen. En zelfs wereldwijds is de kroncong te horen. Ook via Youtube te zien en te horen; uitgebracht door vele artiesten met verschillende genres kroncongmuziek.
Ontstaansgeschiedenis van de ‘kroncong’ in Indonesië.
Hoe kwam men aan de naam Kroncong? De naam Kroncong uitgesproken als “krontjong”; Indonesisch: keroncong, Nederlands: krontjong is de naam van een ukulele-achtig instrument (het geluid ‘chrong-chrong-chrong’ komt van dit instrument, men noemt zo’n woord een onomatopee oftewel klanknabootsing). Kan ook worden afgeleid uit het rinkelend geluid van de ‘kerincing rebana (rammelaar). Wellicht gemakshalve fonetisch als benaming overgenomen. De band, combo of ensemble (z.g. kroncong orkest) bestaat uit een fluit, een viool, een melodie gitaar, een cello, 1-2 ukulele’s , string bass en een zangeres of zanger. Tegenwoordig bestaat een compleet kroncong orkest uit meer dan 8 instrumenten.
Terug in de geschiedenis over het ontstaan van de kroncongmuziek.
De basistonen en muziek van de kroncong was de Fado Portugese muziek. Ooit ontstaan circa eind 16e eeuw, de beginnende tonen van de kroncong. Dat is Fado muziek vermengd met inheemse klanken in het dorp TUGU (of TOEGOE) op Noord-West Java, gespeeld door de Portugezen. Vele jaren later verder is die verspreid via Semarang, Surakarta (voorheen Solo), Yogyakarta, Surabaya tot in geheel Java. Van kampongmuiziek tot volks – en populaire muziek geworden op Java en inmiddels in geheel Indonesië.
Het ontstaan van de kroncongmuziek begon met de introductie van de gitaar door de Portugese zeelui, die aan het einde van de 15e eeuw de zeeroute naar Azië vonden. Een van deze gitaren is de Cavaquinnho, een van het vasteland van Portugal afkomstige kleine gitaar. In Kaapverdië wordt deze nog veel bespeeld. Toen bij de introductie in Indonesië is een ander gitaar (afkomstig uit Madeira) genaamd, de Rajao, met vijf snaren. Mogelijk was dit instrument de echte basisgitaar van de bij de Indo-Europese mestiezen van Batavia (nu Jakarta) bekende kronconggitaar met de vijf snaren. Rajão From Madeira Island mod. RAJ Luthier | Case Included! | FolkReps
Portugezen van Malakka naar Toegoe Noord Batavia.
Vanuit Malakka onderhielden de Portugezen handelsrelaties met India, China en enkele eilanden van de Indonesische archipel. Rond verschillende Aziatische havensteden ontstonden kleine Portugese nederzettingen. Na de val van Malakka en de overwinning door de Hollanders, werden de Portugezen- voornamelijk mesticos (Portugees-Aziatische christenen), lokale bekeerden en mardijkers (vrijgelaten Afrikaanse, Indiase of andere Aziatische slaven van de Portugezen, die zich tot het Christendom hadden bekeerd)- overgebracht naar het nieuw gestichte handelscentrum van de VOC, Batavia. In 1611 stelde de VOC, die inmiddels de koloniale macht had veroverd, een stukland ter beschikking aan een groep mardijkers, als dank voor verleende diensten. Dit stuk land, Toegoe, lag ongeveer 12 kilometers ten noorden van Batavia. Toegoe ontwikkelde zich tot bolwerk van Portugese mestiezencultuur waar een patois (een mix van 2-3 volkstalen) werd gesproken van Portugees, Indiaas en Maleise uitdrukkingen. De inwoners van Toegoe zongen waarschijnlijk aangepaste versies van populaire 16e-eeuwse Portugese straat- en volksliedjes (Fado) en namen de Poruguse manier van gitaarspelen over. Twee van de oudste portugis-liederen zijn ‘Nina Bobo’ en ‘Cafrinyo’. Het eerste lied schijnt oorspronkelijk een gedeeltelijk Chinese tekst te hebben gehad, het tweede lied is gebaseerd op een Afrikaanse slavendans. In de tweede helft van de 19e eeuw werden deze portugis-liedjes nog steeds gezongen in Toegoe. Ook wordt melding gemaakt van de vijfsnarige kronconggitaar als begeleidingsinstrument. Ondank de tamelijk geïsoleerde positie van Toegoe gedurende de 18e en 19e eeuw, was er in deze periode sprake van contact tussen Toegoe en andere kampongs rond Batavia, m.n. Depok (kampong van vrijgelaten christelijke slaven). De liederen uit Toegoe met specifieke kroncong begeleiding werden opgenomen in het repertoire van andere gemeenschappen in dat deel van het eiland: Maleisische, Euraziatische en Chinese kampongs. Een zeer bekend kroncong orkest vanaf circa 1980 in Toegoe- Indonesië is ‘Orkes Keroncong CAFRINHO TUGU’ o.l.v. Samuel Quiko.
Ze spelen de bekende liederen: Keroncong Moresco, Bintang Surabaya, keroncong Pasar Gambir en nog vele andere.
Keroncong muziek repertoire bestond in de beginjaren uit ; liefdes-, slaap-, dansliederen en liederen over de natuur met een melancholieke en toch ritmische muziekstijl. De liefdesliederen bestonden toen vaak uit geïmproviseerde teksten om o.a. ‘onschuldige lijkende jonge meisjes en prostituees’ te verleiden. In de aanloopjaren werd in een kroncong band gespeeld met de volgende 3 instrumenten: 5 snarige gitaar, viool en fluit en soms werd een soort trom toegevoegd.
Tot zover deze korte informatie over het ‘ ontstaan en oorsprong van de kroncongmuziek ‘ op Toegoe- Batavia – Indonesië.
Krontjong Toegoe in Tugu Village: Generic Form of Indonesian Keroncong Music | Semantic Scholar
In mijn vervolg editie, zal ik informatie geven over de verdere ontwikkeling van kroncong , de soorten keroncong liederen en genres.
Bronnen:
Dr. Ans Gommers-Dekker: Indonesische Volksliederen, 2011. Arnhem.
B. Kornhauser: Defence of Kroncong, 1975; M.Kartomi, studies indonesian Music.
R. Gross, De krontjongguitar, Den haag, Moessoen 1972.
T. de Groot, pasarkrant 1994; Naar de bakermat v.d. krontjong.
Rahardjo; informatie, gesprekken en ervaring kroncong in Suriname, Bandar Lampung (Zuid-Sumatra), Jakarta en Bandung.
J. Teunissen; De Portugese wortels van de Krontjong, pasarkrant 1994.
Wikipedia.org/wiki/Kroncong.
Naschrift:
De kroncong muziek wordt niet alleen in Indonesië gespeeld, maar in alle landen waar er Indonesiërs wonen. De Indonesische diaspora heeft ook de muziek meegenomen naar bv Nederland waar bekende bands zijn ontstaan, bv Rudi Wairata of Ming Luhulima and the Amboina Serenaders, kroncongorkest Panca Warna.
De Amerikaanse groep The Weavers en zelfs de grote Zuidafrikaanse zangeres Miriam Makeba hebben het liedje Soleram in hun repertoire opgenomen onder de titel Suliram.
De tekst (van Miriam Makeba) is min of meer fonetisch gezongen, zie onder
La Suliram, suliram, ram, ram
Suliram yang manis
Adu hai indung suhoorang
Bidjakla sana dipandang manis
Tinggi la, tinggi, si matahari
Suliram, Anakla koorbau mati toortambat
Suliram, sudala lama saiya menchari
Baru sekarang saiya mendapat
La suliram, suliram, ram, ram
Suliram yang manis Adu hai indung suhoorang
Bidjakla sana dipandang manis
De originele Indonesische tekst is als volgt:
Soleram, soleram
Soleram anak yang manis.
Anak manis, janganlah dicium sayang
Kalau dicium, meralah pipinya.
Satu, dua, tiga, dan empat
Lima, enam, tujuh, delapan,
Kalau tuan dapat kawan baru sayang,
Kawan yang lama ditinggal kan jangan.